Veilig opgroeien

Omschrijving

Het zijn begrijpelijke vragen, die iemand van buitenaf voor een team niet kan beantwoorden. Afwegingen hangen samen met het kind, de situatie, de groep, de omgeving en de afspraken op de locatie. Juist daarom ligt de kracht bij teams zelf. Vanuit VeiligheidNL geven wij geen antwoorden per situatie, maar bieden we kaders en taal die professionals helpen om samen verantwoorde keuzes te maken. Juist in die afwegingen raakt het aan de kern van veilig opgroeien. Ontdekken vraagt ruimte, maar die ruimte ontstaat niet vanzelf.

IKK veiligheid en gezondheid
Binnen de kinderopvang werken professionals met meerdere kaders, waaronder IKK en het beleid veiligheid en gezondheid. Deze kaders vragen niet om het vermijden van elk risico. Ze vragen om het uitsluiten van grote risico’s die kunnen leiden tot ernstig letsel, én om kinderen bewust te leren omgaan met kleine, aanvaardbare risico’s. Dat wordt vaak samengevat in het uitgangspunt: zo veilig als nodig, niet zo veilig als mogelijk. Veilig opgroeien betekent dat kinderen beschermd worden tegen ernstig gevaar, terwijl zij tegelijkertijd ruimte krijgen om ervaring op te doen met situaties die passen bij hun niveau en ervaring. Die afweging maak je niet één keer. Gedurende een ochtend maakt een pedagogische professional deze afweging al meerdere keren. Bij klimmen. Bij water. Bij timmeren. Bij stoeien. Professioneel handelen vraagt daarom een voortdurende afweging in elk moment.

Versterken vanaf dag één
Ontdekken hoort bij opgroeien, in elke fase. Ook bij de allerkleinsten. Bij baby’s ligt de nadruk vanzelfsprekend sterk op beschermen, maar ook dan kun je al versterken. Denk aan een baby die onder toezicht op de buik oefent, verschillende ondergronden ervaart of prikkels van licht en geluid meekrijgt. Dat zijn momenten waarop kinderen hun lichaam leren kennen, motorisch sterker worden en vertrouwen opbouwen.
Naarmate kinderen ouder worden, verschuift de balans steeds meer van beschermen naar versterken. Versterken betekent dat je het dagelijks leven benut om vaardigheden, zelfstandigheid en zelfvertrouwen te ontwikkelen. Dat zit in gewone routines. Zelf de jas aantrekken. Traplopen met begeleiding. Meehelpen op de groep. Samen koken, opruimen of tuinieren. Versterken gaat niet per se over risico’s. Het gaat over zelf doen, oefenen en ervaren. Kinderen krijgen de uitnodiging om te ontdekken wat ze al kunnen en waar ze nog in willen groeien. Als professional ben je nabij, kijk je mee en neemt niet onnodig over. Zo worden kinderen stap voor stap zelfstandiger in het dagelijks leven en beter toegerust om mee te doen in de maatschappij.

Risicovol spelen als volgende stap
Behalve sterker te staan in het dagelijks leven, leren kinderen ook risicovol spelen. Dat vindt plaats in de context van spelen en gaat altijd over aanvaardbare risico’s. Denk aan spelen met hoogte, snelheid en impact, aan uit zicht spelen, werken met echt gereedschap of spelen in een natuurlijke omgeving. Deze vormen van spelen kenmerken zich door spanning, onzekerheid en uitdaging, en door de kans op een kleine fysieke verwonding, zoals een bult, blauwe plek of schaafwond. Juist deze ervaringen dragen bij aan de ontwikkeling van kinderen en het leren omgaan met risico’s.
Voor professionals die zich hierin verder willen verdiepen, kan een eerste stap helpen om kennis en bewustwording te vergroten. Met de Risiplay game van VeiligheidNL (zie kader onderaan dit artikel) leer je in korte tijd wat risicovol spelen is, welke vormen er zijn en hoe je hier in de praktijk mee kunt omgaan. Kinderen zoeken deze uitdaging vaak zelf op in wat zij leuk en spannend vinden. Tegelijk kunnen professionals risicovol spelen bewust mogelijk maken door de speelomgeving rijk en uitdagend in te richten of door activiteiten aan te bieden zoals timmeren, koken of bakken. Kinderen bepalen vervolgens zelf hoe ver ze gaan, wanneer ze stoppen en of ze hulp vragen.