Stap de hoek in

Omschrijving

Deze situatie laat zien dat de taalontwikkeling op veel vlakken invloed heeft en daarbij ook alle vier de pedagogische basisdoelen raakt, direct en indirect.

Emotionele veiligheid
Een kind kan pas leren als het zich veilig voelt. Max voelt zich mogelijk niet veilig en competent genoeg om sociale interacties aan te gaan, waardoor hij zich terugtrekt. Andere kinderen zullen misschien gefrustreerd of boos worden als meedoen niet goed lukt of wanneer ze niet goed begrepen worden. Daarom is het allereerst belangrijk om te werken aan emotionele veiligheid. Door sensitief te reageren, woorden te geven aan gevoelens maar vooral door succeservaringen te creëren, kun je dit versterken. Vanuit die veiligheid zal een kind op eigen tempo met taal durven experimenteren.

Persoonlijke competenties
Als taalontwikkeling achterblijft zie je dit in veel gevallen ook terug op andere ontwikkelingsgebieden. Zo gaan taal en spel vaak hand in hand: minder taal leidt meestal tot een lager spelniveau, zoals bij Max. Daarnaast zijn taal en denken nauw verbonden. Door goed aan te sluiten bij het spel van de kinderen stimuleer je niet alleen de taalontwikkeling, maar ook hun denk- en spelontwikkeling.

Sociale competenties en waarden en normen
Zoals je in het voorbeeld ziet gebeuren, beïnvloedt taal ook de sociale competenties. Taal is nodig om sociale relaties en interacties aan te gaan en sociale regels, zoals grapjes, te begrijpen. Ook normen en waarden worden grotendeels via taal overgedragen. Wanneer een kind (nog) weinig taal heeft, kan het lastiger zijn om gevoelens en behoeften te uiten en sociale regels te begrijpen. Dit kan leiden tot frustratie, fysiek wangedrag of terugtrekken, zoals bij Max. Hierdoor wordt aansluiting vinden bij de groep meestal nog moeilijker. Door taal bewust te modelleren en stimuleren tijdens interactiemomenten, versterk je sociale competenties bij kinderen en help je ze sociale regels te begrijpen.

Spel en de taalontwikkeling
Spel en spelbegeleiding bieden veel kansen om taalontwikkeling te stimuleren en daarbij bezig te zijn met de pedagogische basisdoelen. In de praktijk is er tijdens spelsituaties bij kinderen echter vaak weinig taal te horen. Daarnaast laten professionals geregeld weten dat zij zoeken naar het juiste moment en de juiste manier om spel te begeleiden en taal uit te breiden. De infographic is ontwikkeld om praktische tips te geven, waardoor je je competenter gaat voelen om met spelbegeleiding aan de slag te gaan.

Taalleer-mechanisme
Centraal in taalontwikkeling staat het taalleer-mechanisme (zie infographic), het natuurlijke proces waarmee kinderen taal leren. Dit mechanisme wordt aangezet wanneer kinderen actief taal gebruiken. Het werkt zo: wanneer een kind actief taal gebruikt, zal hij opmerken dat hij iets nog niet goed zegt of weet. Hij gaat extra hierop letten in de omgeving, neemt taalaanbod en feedback op, en voegt dit toe aan zijn eigen kennis. Dit proces herhaalt zich steeds opnieuw en zo breidt de taalkennis zich uit. Voor een goed werkend taalleer-mechanisme is balans nodig. Ten eerste moet er voldoende kwalitatief rijk taalaanbod zijn. Dit kan overal plaatsvinden; in de (speel)hoeken, tijdens kringmomenten, buitenspelen of eet- en drinkmomenten. Daarnaast moeten kinderen voldoende taalkansen krijgen om taal te gebruiken. Geef jij kinderen bijvoorbeeld voldoende verwerkings- en denktijd? Krijgen kinderen voldoende beurtkansen tijdens kringmomenten of zijn het vaak de taalsterke kinderen die reageren? Tot slot is het geven van impliciete taalfeedback belangrijk. Geef het woord of de zin terug in de juiste vorm, zonder expliciet te corrigeren. Zeg bijvoorbeeld: ‘Ja ik zie het, jij hebt een boek gepakt’ als een kind zegt: ‘Ikke boe pak’.