Samen praten over inclusie

Omschrijving

Als je als kindcentrum of school inclusieve opvang en onderwijs op de agenda zet, zul je merken dat er allerlei vragen opdoemen. Inclusie is namelijk geen helder meetbaar begrip: je kunt niet acht punten scoren op een inclusieschaal. Maar de meeste mensen hebben zeker een beeld bij inclusie, wel vaak verschillend.

Over inclusie kunnen in kinderopvang- en onderwijsteams allerlei vragen ontstaan: wat verstaan wij eigenlijk onder inclusie? Wij vinden onszelf al inclusief, maar waar blijkt dat uit? Wat kunnen we doen om inclusiever te zijn? En hoe kunnen onderwijs en opvang hier samen in optrekken? 
Logische vragen, omdat het begrip inclusie verschillende uitdagingen kent. Ten eerste is het begrip inclusie niet voor iedereen hetzelfde. Er bestaat geen ‘maatvoering’ van inclusie. Om inclusie goed vorm te geven is het daarom belangrijk dat je er goed met elkaar over spreekt, dezelfde beelden creëert en je uiteindelijk dezelfde taal spreekt.
Ten tweede zijn de uitgangspunten van opvang en onderwijs verschillend. In het onderwijs is er sinds 2014 passend onderwijs. Onderwijsinstellingen zijn eraan gewend om de ondersteuningsbehoeften van leerlingen vast te stellen en op basis daarvan ondersteuning te bieden of de leerling te verwijzen naar gespecialiseerd onderwijs.
Het is voorstelbaar dat het ’t onderwijs moeite kost om deze routine te veranderen. Binnen inclusief onderwijs worden scholen uitgedaagd om kinderen meer thuisnabij een plek te geven en eerst te kijken wat er wél kan met het kind. Die verandering van routine kan als ingewikkeld worden ervaren. Het is een paradigma shift.
In de kinderopvang zijn het vaak de pedagogisch coaches die betrokken worden, soms zijn zorgcoördinatoren aangesteld. De wet- en regelgeving biedt geen specifieke voorzieningen voor kinderen in de opvang met een ondersteuningsbehoefte, behalve het medisch kinderdagverblijf.

In verschillende gemeenten bestaat wel passende kinderopvang, maar dit heeft zeer verschillende vormen. Het gesprek tussen opvang en onderwijs over kinderen met een ondersteuningsbehoefte vraagt daarom aandacht. Inmiddels is er wel een handreiking ‘Op weg naar inclusieve kinderopvang’ (Den Hollander et al, 2025).

Mindset
Een belangrijk derde aspect is dat het inrichten van een inclusieve leer- en ontwikkelomgeving een verandering vraagt van ‘de mindset’. Een begrip dat inmiddels in de discussie over inclusie een soort stopwoord is geworden. Want wat is ‘de mindset’? Het betekent in ieder geval dat je uitgaat van meer diversiteit onder kinderen, dat je bereid bent kinderen een tweede kans te geven, en dat je niet overal een label op wilt plakken (normaliseren).