Ongewenst gedrag stoppen

Omschrijving

Bij ongewenst gedrag denken we vaak aan schokkend seksueel grensoverschrijdend gedrag, aan mogelijk strafbare feiten. Maar het grote leed dat plaatsvindt op de werkvloer is juist alledaags en niet strafbaar.

Ongewenst gedrag komt overal voor. Alles wat we in de maatschappij zien, speelt ook op de werkvloer. Het maakt niet uit wat voor soort werk, of mensen in de profitsector werken of in de non-profit. Ook opleidingsniveau maakt niets uit als het gaat om grensoverschrijdend gedrag, noch sekse, noch teamsamenstelling. Overal komt het voor.
Wel verschillen de uitingsvormen van ongewenst gedrag. Er is een immens groot grijs gebied waarin iedereen van alles doet, waarvan de een het heel normaal vindt en de ander het echt niet vindt kunnen. Het hoeft geen betoog dat mannen en vrouwen daar heel anders over kunnen denken en voelen. Wat er gebeurt lijkt vaak niet echt belangrijk, maar heeft ondertussen wel een enorme impact.

Herkenbare casus
Ter illustratie vertel ik hier graag over een herkenbare casus. Die is uiteraard geanonimiseerd en niet herleidbaar tot organisaties of personen. Opvallend is dat na afloop van menig training die ik geef, mensen naar me toe komen en fluisteren dat ze zéker weten over wie de behandelde casus gaat. Terwijl de casus beslist niet in hun organisatie speelt…
De casus waar ik je graag in meeneem betreft een organisatie met 46 werknemers, waarvan ietsje meer vrouwen dan mannen, in leeftijd variërend van begin 20 tot 65 jaar. Zij zijn allemaal hoger opgeleid. Hun werk vereist een grote mate van professionele zelfstandigheid, maar op bepaalde onderdelen moet er wel worden samengewerkt. Voormalig leidinggevenden vloeiden enkele jaren geleden op een ‘natuurlijke manier af’ en werden niet meer vervangen, omdat er binnen de organisatie veel klachten waren over hun functioneren en dat van hun voorgangers.
De klachten gingen met name over het niet-optreden tegen ongewenst gedrag van enkele collega’s. De dagelijkse leiding is inmiddels in handen van de directeur, een man van middelbare leeftijd die daarbij wordt ondersteund door de hrm-adviseur, een vrouw van in de vijftig. Een grote groep medewerkers heeft bij de nieuwe directeur, de hrm-adviseur of de extern ingehuurde vertrouwenspersoon aangegeven zich sociaal onveilig te voelen. Mensen voelen zich geïntimideerd door een groepje van vier vrouwelijke collega’s. 
Deze vier collega’s nemen anderen en plein public de maat, roddelen open en bloot en groeten bijna niemand. Ook de hrm-adviseur en de directeur worden niet door hen teruggegroet wanneer zij het gebouw betreden en de betreffende collega’s groeten. In het gesprek met mij geeft de directeur aan een dikke huid te hebben. ‘Als ze niet willen groeten, dan groeten ze maar niet, ik vind het best’, zegt hij.

Rammelende redenering
Niet groeten, waarover gáát het zul je misschien denken. Maar consequent niet gegroet worden door enkele collega’s is ongewenst gedrag. Met niet-groeten intimideer je. Zowel de directeur als de hrm-adviseur hebben de opvatting dat het een probleem is tussen volwassen mensen. Die moeten dat zelf oplossen. Daar gaan zij niet tussen zitten. De directeur vindt het zelf geen probleem want hij heeft immers een dikke huid. Dat hoort bij zijn functie zegt hij. 
De medewerkers die zich geïntimideerd voelen, geven op hun beurt te kennen dat ze zich machteloos voelen. Ze hebben al zo vaak aangegeven aan de hrm-adviseur en de directeur dat het een groot probleem is, maar die ondernemen niets, hetgeen tot veel frustratie leidt. Dat wordt met name de directeur flink aangerekend. Hij is immers in de positie om er werk van te maken. Het probleem wordt dus niet opgelost maar heen en weer geschoven. Het is een veelvoorkomende redenatie van mensen die in hiërarchie boven anderen staan, dat medewerkers volwassen mensen zijn en het dus zelf moeten oplossen. Er wordt daarbij betoogd dat ‘we’ samen verantwoordelijk zijn voor sociale veiligheid op de werkvloer.