Onderzoek naar de bso

Omschrijving

Partou en de Universiteit Utrecht startten in 2023 een langlopend (promotie)onderzoek naar de buitenschoolse opvang. De nadruk lag op internationaal onderzoek over de kracht van en voorwaarden voor een kwalitatief naschools aanbod. Wat kunnen we in Nederland hiervan leren?

Veel kinderen brengen een aanzienlijk deel van hun week door op de buitenschoolse opvang (bso). Toch is er in ons land, in vergelijking met de opvang voor 0-4-jarigen, nog relatief weinig onderzoek gedaan naar de pedagogische kwaliteit en het aanbod van de bso. Daarom is het belangrijk om systematisch in kaart te brengen van wat internationaal bekend is over de effectiviteit van naschoolse programma’s: welke opbrengsten laten zij zien en onder welke voorwaarden zijn zij succesvol? En wat zegt dat over de verdere ontwikkeling van een rijk en onderbouwd aanbod in de Nederlandse bso?
De landelijke kwaliteitsmonitor kinderopvang (LKK) laat zien dat de pedagogische kwaliteit in de bso gemiddeld achterblijft bij die van de dagopvang. Zo is er relatief weinig aandacht voor ontwikkelingsstimulering, voor groepsverbondenheid en voor interacties tussen kinderen (Romijn et al., 2024).

Daarnaast wordt in recente rapportages een verschraling van het activiteitenaanbod gesignaleerd, en als het gaat om welbevinden van kinderen in de bso zijn er grote verschillen zichtbaar tussen groepen (Slot et al., 2024). Op sommige groepen voelen kinderen zich duidelijk niet prettig. Het langlopende promotieonderzoek naar de bso vormt daarom een systematische zoektocht naar hoe we de bso beter kunnen benutten als rijke omgeving voor plezier, ontwikkeling en gelijke kansen.

Horizontale verbinding
Over de rol van de bso bestaat discussie: is het vooral vrije tijd en ontspanning, of hoort leren en ontwikkeling er ook bij? Veel professionals benadrukken dat de bso geen verlengstuk van school moet zijn. Juist doordat er geen vast curriculum is, ontstaat ruimte voor bijvoorbeeld creativiteit, spel en sociale interactie. Waar school meestal werkt met verticale leerlijnen per domein (zoals taal of rekenen), kan de bso verschillende ontwikkelgebieden als het ware horizontaal met elkaar verbinden door betekenisvolle activiteiten aan te bieden.

Een kookactiviteit laat dat goed zien: kinderen lezen een recept (taal), wegen ingrediënten af (rekenen), plannen en organiseren (executieve functies), werken samen (sociale vaardigheden) en ervaren succes wanneer het gerecht lukt (zelfvertrouwen). Ontwikkeling vindt dan niet plaats in losse vakjes, maar geïntegreerd en in de praktijk. Zo kan de bso een waardevolle aanvulling zijn op het leren op school.