Leren omgaan met rouw

Omschrijving

Hoe leren we kinderen dat dood, rouw en verlies bij het leven horen? Waar sterven vroeger zichtbaar was en omgeven door de gemeenschap, is het nu verschoven naar instellingen en professionals. Welke rol kunnen kinderopvangprofessionals spelen bij het tegengaan van deze vervreemding?

Als strategisch adviseur van Groot Rotterdam én oprichter van Bright Elephant expert in rouw, verlies en de afwikkeling van nalatenschappen, zie ik al jaren hoe moeilijk volwassenen het vinden om met verlies om te gaan.
Na een ingrijpende gebeurtenis, zoals een overlijden, scheiding, ziekte of baanverlies, is er vaak in het begin veel aan dacht van de omgeving. Maar in de praktijk blijkt dat die aandacht na een paar maanden verstomt, terwijl de eenzaamheid bij de rouwende juist toeneemt. Voor de naastbestaanden gaat het leven weer verder, terwijl voor degene die verlies meemaakt de wereld stilstaat. 
Tegelijkertijd zie ik een andere ontwikkeling: steeds meer mensen zoeken professionele hulp bij rouw. Waar verdriet ooit iets was dat gedragen werd in gemeenschap, is het steeds vaker een individueel probleem geworden dat ‘opgelost’ moet worden.
Het zou beter zijn voor rouwenden, voor hun omgeving én in het bijzonder voor kinderen en jongeren, als we rouw niet langer beschouwen als een probleem, maar als een wezenlijk onderdeel van het leven: een overgangsperiode die ruimte, tijd en aandacht verdient. Als we willen dat onze samenleving over twintig jaar anders met verlies omgaat, is het nu nodig om kinderen en jongeren rouwgeletterdheid bij te brengen: het vermogen om verdriet te herkennen, te verdragen en te delen in plaats van het te vermijden.
Voor dit artikel spreek ik met drie mensen die ieder op hun eigen manier werken aan die verandering. Samen gaan zij in gesprek over een ongemakkelijk maar onvermijdelijk onderwerp: hoe leren we kinderen dat de dood, rouw en verlies bij het leven horen? 
Wilma van Esch, pedagoog en expert in kindontwikkeling, laat zien hoe welbevinden en betrokkenheid de basis vormen van emotionele veerkracht.
Richard Hattink is pedagoog, uitvaartbegeleider en opleider. Hij begeleidt al dertig jaar gezinnen bij verlies en pleit voor eerlijkheid en echtheid in hoe we met kinderen praten over dood en afscheid.
En Wouter van der Toorn, mede- eigenaar van Bright Elephant, slaat in zijn werk dagelijks de brug tussen wetenschap en praktijk op het gebied van rouw en verlies.

Vervreemding
Wanneer Richard Hattink en Wouter van der Toorn de vraag krijgen waarom dood, rouw en verlies voor zoveel mensen zo moeilijk zijn geworden, hoeven zij niet lang na te denken. Volgens hen is het geen kwestie van onwil, maar van vervreemding. Waar sterven vroeger zichtbaar was en omgeven door de gemeenschap, is het nu verschoven naar instellingen en professionals.