In verbinding in het digitale beeldscherm tijdperk

Omschrijving

In de wereld vol media domineert het scherm. Uit de Monitor Mediagebruik 7 tot 12 jaar uit 2025 blijkt dat kinderen van deze leeftijd gemiddeld 144 minuten per dag besteden aan verschillende media. Uit het meest recente Iene Miene Media onderzoek blijkt dat kinderen van 0 tot 6 jaar gemiddeld 102 minuten voor een scherm doorbrengen. Dat is (weer) langer dan voorgaande jaren. Het scherm heeft een vaste plek gekregen in het leven van kinderen.

Opvallend daarbij is dat ongeveer de helft van de kinderen van 0 tot 6 jaar (47%) digitale media meestal alleen of met leeftijdsgenootjes samen gebruikt, dus zonder begeleiding van ouders. Ook zeggen ouders te worstelen met het vinden van passende media, maar ook met het voorbeeld dat ze aan hun kind geven. Zowel ouders als kinderen hebben behoefte aan inspiratie en goede voorbeelden.
In dit artikel bekijken we aan de hand van de vier pedagogische basisdoelen (gebaseerd op het raamwerk van prof. dr. M. Riksen- Walraven en vastgelegd in de Wet kinderopvang) wat de rol van de kinderopvang is als het gaat om opvoeden in een wereld vol media. Hoe vertalen deze vier doelen zich naar het extra opvoedmilieu (de digitale wereld) waar professionals in de kinderopvang en ouders tegenwoordig mee te maken krijgen?

(Emotionele) veiligheid bieden
(Buiten)spelen is goed voor (jonge) kinderen. Onderzoek van Stichting Jantje Beton laat zien dat kinderen steeds minder buiten spelen met alle gevolgen van dien. Vooral in de stedelijke omgeving hebben kinderen weinig ruimte voor spel. Daarnaast hebben kinderen vooral weinig ruimte voor risicovol spel: in de speeltuin wordt goed gekeken wat een kind kan en worden kinderen eindeloos begeleid. 
Waar we in een speeltuin zorgen voor veiligheid, lijken kinderen online losgelaten te worden. Kinderen mogen zonder begeleiding een filmpje kijken op YouTube en ouders hebben niet altijd zicht op wat hun kinderen zien of online doen. Soms wordt nog wel gekeken naar Kijkwijzer, maar ook daarmee is niet alles opgevangen. (Jonge) kinderen hebben baat bij passende mediavormen en verhalen. Als iets te druk, te lang en te moeilijk is, kan het ook voor overprikkeling zorgen.
Samen media gebruiken is ontzettend waardevol. Juist door samen media te gebruiken ben je in verbinding met kinderen en kun je emotionele veiligheid bieden. Je kunt als ouder (en professional) inspelen op wat kinderen zien en hoe ze reageren (blij, bang etc.). 
Praat dus van jong af aan met kinderen over wat ze zien, horen of doen. Daardoor wordt het praten over mediagebruik normaal en blijf je betrokken. Ook als je er niet direct naast zit (handig want er komt een moment dat je als ouder niet weet wat een puber doet).

Persoonlijke competentie stimuleren
Media kunnen een negatief effect hebben op de ontwikkeling van kinderen. Alle tijd die je voor een scherm doorbrengt gaat ten koste van slapen, bewegen, contact. Langdurig en vaak alleen voor een scherm zitten kan daardoor een negatief effect hebben op de motorische ontwikkeling en de sociale ontwikkeling van kinderen. Onderzoek uit Australië laat bovendien zien dat de woordenschat van jonge kinderen kleiner is geworden, doordat kinderen lang én alleen naar filmpjes keken. Zonder begeleiding is er geen goed taalaanbod, geen gesprek en ontbreekt de prikkeling om te gaan bewegen. 
Als pedagogisch professional kun je dit omkeren. Door bewust media in te zetten, in verschillende vormen én samen met de kinderen, kun je de persoonlijke competentie stimuleren. Daarbij is het van belang media te gebruiken die qua inhoud geschikt zijn voor kinderen. Door verhalen te kiezen die aansluiten bij het ontwikkelingsniveau van de kinderen kun je op een positieve manier bijdragen aan hun ontwikkeling. Het is daarbij van belang om wat betreft vorm veel af te wisselen: lezen, kijken, luisteren, spelen en doen. Met en/ of zonder scherm.