Het eetmoment als blinde vlek in de kinderopvang

Omschrijving

Wanneer we kinderen met veel tegelijk aan tafel zetten, verwachten we eigenlijk dat zij iets doen wat voor hen nog helemaal niet vanzelfsprekend is: eten én tegelijkertijd omgaan met alle prikkels van andere kinderen.

‘De kinderen zijn de laatste tijd wel erg druk aan tafel.’ Het is een opmerking die ik geregeld hoor wanneer ik op locaties kom. Er wordt gewiebeld op stoelen, kinderen staan op voordat ze klaar zijn, slaan om zich heen, pakken elkaars eten af, gooien met bestek of weigeren te eten. Vaak wordt er vervolgens gekeken naar het gedrag van het kind.
Steeds vaker vraag ik me af of we naar het verkeerde kijken. Want wat als die onrust aan tafel niet het probleem is? Wat als het gedrag dat we zien een logisch gevolg is van hoe we eetmomenten hebben ingericht?

Eten is een leerproces
Opvallend genoeg word ik zelden gevraagd om mee te kijken tijdens eetmomenten. Wanneer er zorgen zijn over gedrag, gebeurt dat meestal tijdens het spelen. Dan wijst iemand naar een kind en zegt: ‘Zie je wel, dit bedoel ik.’ Maar juist tijdens eetmomenten zie ik vaak situaties waarvan ik denk: hoe zijn we dit eigenlijk normaal gaan vinden?
Wij volwassenen zien eten vaak als een sociale aangelegenheid. We zitten met elkaar aan tafel, praten, lachen en delen verhalen. Voor ons voelt dat heel vanzelfsprekend. Voor jonge kinderen is eten echter nog helemaal geen sociale activiteit. Voor hen is eten in de eerste plaats een leerproces. En dat leerproces is behoorlijk complex. Een kind moet leren hoe het een lepel vasthoudt. Hoe het eten op de lepel krijgt. Hoe het de lepel naar de mond brengt zonder dat alles er weer afvalt. En tegelijkertijd zijn lichaam, dat nog volop oefent met zelfstandig zitten, in balans houden. Het moet leren kauwen, slikken en tegelijkertijd voelen: heb ik nog honger of zit ik eigenlijk al vol? Al deze dingen vragen concentratie. 
Tegelijkertijd wordt er gepraat, gelachen, geroepen, eten valt op de grond, kinderen kijken naar elkaar en reageren op elkaar. Voor veel jonge kinderen is dat simpelweg te veel afleiding. We maken het eetmoment dus al sociaal, terwijl een kind de basisvaardigheden van eten nog volop aan het ontwikkelen is. Basisvaardigheden waarvoor in veel gevallen nog individuele hulp nodig is.

De babygroep
Pim zit aan tafel en heeft zichtbaar trek. Tot nu toe is hij vooral gewend aan gepureerde voeding, maar hij oefent nu steeds vaker met stukjes. Zijn fijne motoriek is nog volop in ontwikkeling. Het kost hem ontzettend veel moeite en concentratie om het stukje eten dat voor hem ligt met zijn vingers op te pakken en in zijn mond te krijgen. Je ziet dat hij graag wil eten. Zijn hele lijf beweegt, maar het lukt hem niet snel genoeg. Na een tijdje raakt Pim gefrustreerd en slaat hij zijn beker van tafel. Waarom slaat Pim zijn beker van tafel?
Niet omdat hij lastig wil zijn. Maar omdat hij trek heeft en het eten niet snel genoeg naar binnen krijgt. Zolang een kind veel trek heeft en de vaardigheden nog niet heeft om in het juiste tempo zijn maaltijd te eten, heeft het nog individuele aandacht en begeleiding nodig. Niet omdat het dit niet zelf kan leren, maar omdat het kind het nu nog niet alleen kan. Leren eten is niet alleen een kwestie van trek hebben. Het is ook een proces van motorische ontwikkeling, oefenen en ervaring opdoen.