Focusing met kinderen

Omschrijving

Kinderen leven in het moment. Ze voelen intens, puur en direct, maar hebben niet altijd de woorden om te zeggen wat er vanbinnen allemaal gebeurt. Hun innerlijke wereld laat zich vaak zien via gedrag, spel, stiltes of lichamelijke signalen. In een samenleving waarin prikkels, tempo en verwachtingen blijven toenemen, verliezen veel kinderen het contact met dit innerlijk kompas.

Focusing is een proces van met aandacht scherpstellen op wat er zich lichamelijk aandient. Een begeleider die kennis heeft van Focusing en deze toepast in het begeleiden van kinderen biedt een afgestemde en respectvolle manier om kinderen te begeleiden bij het (her)ontdekken van hun innerlijke taal. Niet door te analyseren, te verklaren of te corrigeren, maar door samen naar het kind te luisteren, met aandacht voor en vertrouwen in hun natuurlijke processen. Het is een benadering die ouders en docenten ondersteunt om het kind als een geheel te zien: lichaam, gevoel en denken in onderlinge samenhang.

De oorsprong van Kinder Focusing
Kinder Focusing is gebaseerd op de Focusing-methode van filosoof en psychotherapeut Eugene Gendlin, die ontdekte dat wezenlijke verandering niet ontstaat door alleen te praten of te denken, maar juist ook door aandacht te geven aan wat zich lichamelijk aandient: de ‘Felt Sense’. Dit is een subtiel, vaak nog vaag innerlijk gevoel, dat evengoed richting geeft en betekenis in zich draagt. Vanaf eind jaren tachtig ontwikkelde kinderpsychotherapeut Marta Stapert Focusing specifiek voor kinderen. Zij ontdekte hoe Focusing aansloot bij de natuurlijke taal van kinderen. Inmiddels wordt Kinder Focusing in vele landen en culturen toegepast, zowel individueel als in groepen. Marta Stapert publiceerde in 2023, samen met Erik Verliefde, het boek Focussen met kinderen – De kunst van luisteren, dat geldt als standaardwerk.

Aansluiten bij de taal van het kind
Kinderen focussen anders dan volwassenen. Zij hebben geen lange gesprekken nodig, maar gebruiken spel, beweging, beeld en verbeelding. Kinder Focusing sluit hierop aan. Het nodigt het kind uit om vanbinnen te luisteren, zonder iets te hoeven oplossen of presteren. Een belangrijk uitgangspunt is dat elk kind een innerlijke wijsheid bezit. Wanneer een volwassene veiligheid, openheid en tijd biedt, kan het kind stappen zetten in zijn emotionele ontwikkeling. De rol van de ouder of begeleider is niet om te sturen, maar om aanwezig te zijn en af te stemmen.

Wat maakt Kinder Focusing zo krachtig? 
Kinder Focusing werkt niet vanuit probleem- of diagnose-denken, maar vanuit innerlijke afstemming. Het kind leert:
• gevoelens op te merken zonder erin te verdrinken
• lichamelijke signalen te herkennen
• emoties toe te laten zonder oordeel
• vertrouwen te ontwikkelen in de eigen beleving

Deze vaardigheden vormen een belangrijke basis voor emotionele veerkracht en zelfregulatie. In plaats van gevoelens weg te duwen of erdoor overspoeld te raken, leert het kind ermee te zijn en te leven. Voor volwassenen betekent dit een verschuiving: van iets doen met het kind naar samen aanwezig zijn bij wat er is. De basishouding van de volwassenen bestaat uit luisteren in drie richtingen: naar jezelf, naar het kind en naar wat er tussen jullie gebeurt. Een praktijkvoorbeeld:
Noah (14) komt stil en in zichzelf gekeerd binnen. Hij friemelt met een elastiekje om zijn pols. Na een tijdje vraagt hij zacht: ‘Ben jij er morgen ook bij? Bij dat gesprek met mijn ouders op school?’ Ik zeg dat ik erbij ben. Hij kijkt naar beneden en trekt harder aan het elastiekje, dat tegen zijn pols terugspringt. ‘Hmm, het elastiekje raakt je pols nu best hard hè.’ Verbaasd kijkt hij naar zijn rode pols. ‘Ja… ik doe mezelf gewoon pijn.’ ‘Dat zie ik. Je doet jezelf echt pijn.’ ‘Dan voel ik de angst niet.’ ‘Ah… iets in jou wil de angst niet voelen, en er is ook iets dat bang is.’ Hij knikt. ‘Vandaag weer een onvoldoende. 
Ik wil echt niet naar een andere school.’ ‘Dat maakt je bang. Je wilt echt niet naar een andere school.’ ‘Is er een plek in je lijf waar je die angst het meest voelt?’ Zonder woorden legt Noah zijn hand op zijn borst. Ik leg ook mijn hand op mijn borstgebied. ‘Voelt het zwaar of drukkend, of nog anders?’ ‘Alsof er een olifant op mijn borst staat.’ ‘Zó zwaar!’ spiegel ik.