De verwondering levend houden

Omschrijving

Een baby die keer op keer een lepeltje van de tafel laat vallen. Een peuter die minutenlang zand door zijn vingers laat glijden. Een kleuter die zich hardop afvraagt wat er zou gebeuren als hij twee kleuren mengt. Een ouder kind dat niet meteen meedoet, maar eerst van een afstandje observeert.

Het zijn momenten die makkelijk voorbijgaan in de drukte van een dag. En toch gebeurt hier iets fundamenteels. Dit is ontdekken. En ontdekken is geen vrijblijvende bezigheid. Het is de kern van leren, vanaf de geboorte tot ver voorbij de lagere schoolleeftijd.

Verbindingen in het brein
Kinderen komen niet ter wereld met de vraag wat ze moeten doen. Ze komen met nieuwsgierigheid. Met een natuurlijke drang om te voelen, te testen, te proberen en te begrijpen. Die sprankel in hun oogjes. Baby’s doen dat met hun hele lijf. Ze kijken, proeven, luisteren, bewegen en voelen. Elke nieuwe ervaring legt verbindingen in het brein. Hoe vaker die ervaringen terugkeren, hoe sterker en duurzamer die verbindingen worden.
Bij peuters en kleuters zie je dat proces bijna tastbaar. Ze herhalen eindeloos dezelfde handelingen. Niet om te plagen of uit gewoonte, maar omdat hun brein volop bezig is met bouwen. Ze onderzoeken oorzaak en gevolg, zwaartekracht, materialen en relaties. Ontdekken is voor hen geen aparte activiteit, het is hun manier van in de wereld staan.
Ook wanneer kinderen ouder worden, stopt dat proces niet. Het verandert alleen van vorm. Ontdekken zit dan in het experimenteren, het zoeken naar oplossingen, het combineren van ideeën, het samenwerken met anderen en het doorzetten wanneer iets niet meteen lukt. Wie denkt dat ontdekken verdwijnt zodra kinderen ‘moeten stilzitten’ of ‘mee moeten’, miskent hoe leren echt werkt.

Structuur versus vrijheid
Toch vraagt ontdekken iets wat in onze samenleving steeds schaarser lijkt te worden: ruimte, tijd en vertrouwen. Ontdekken laat zich niet strak plannen. Het laat zich niet afdwingen en al zeker niet haasten. In de kinderopvang en buitenschoolse opvang balanceren we vaak tussen structuur en vrijheid. We willen veiligheid, overzicht en rust, maar tegelijk willen we kinderen laten groeien. Echte ontdekking ontstaat wanneer kinderen zich veilig voelen, wanneer ze niet opgejaagd worden, wanneer ze keuzes mogen maken en wanneer fouten geen probleem zijn, maar onderdeel van het proces.
Dat vraagt iets van ons als begeleiders. Niet een afwachtende houding, maar een heel bewuste. Aanwezig zijn zonder te domineren. Kijken voordat we sturen. Vertrouwen op het leervermogen van het kind, ook – of net – wanneer het anders loopt dan gepland.