KIDDO 01 2026

Een baby die sabbelt op een boekje. Een dreumes die bladzijdes heen en weer slaat om te kijken wat er gebeurt. Een peuter die verwonderd naar een bladzijde kijkt en vraagt: ‘Wat is dat?’ Het zijn de gewone dagelijkse voorleesmomenten, waarin ontzettend veel wordt ontdekt.

Een boek is voor jonge kinderen een uitnodiging om de wereld te verkennen: dichtbij, veilig en samen met jou als volwassene. Dat vraagt om bewuste keuzes. Welk boek past bij dit kind, op dit moment? Kennis van de leesontwikkeling, helpt je om die keuze te maken. De leesontwikkeling van jonge kinderen is op te delen in vier fasen.

1 Baby’s ontdekken een boek met al hun zintuigen
Een baby kan al vanaf de geboorte met boeken kennismaken. Door te kiezen voor boekjes met grote contrasten stimuleer je de kijkontwikkeling. Baby’s vinden het prettig en interessant om hiernaar te kijken.
Zodra een baby naar een boekje kan grijpen, kies je voor stoffen exemplaren. Ze zijn zacht, buigzaam en vaak voorzien van verschillende texturen, wat uitnodigt tot verder onderzoek. Baby’s ontdekken een boek met hun hele lijf. Ze zwaaien ermee, knijpen erin en stoppen het in hun mond. Dat is precies hoe leren in deze fase werkt. Lippen zijn gevoeliger dan vingertoppen, dus door te sabbelen ontdekken ze het boek.
Rond een maand of negen gaan baby’s boekjes steeds meer hanteren als echte boeken. Hun motoriek ontwikkelt zich verder, waardoor ze met twee handen een boek kunnen vastpakken, bladeren en het boek open en dicht kunnen doen. Dat bladeren is op zich al een ontdekking en je ziet kinderen vaak fanatiek hiermee bezig zijn. Bied makkelijk hanteerbare boekjes aan. Stoffen boekjes en badboekjes blijven favoriet, omdat ze licht zijn en soepel meebewegen. Harde kartonnen boeken zijn vaak nog lastig om in te bladeren, zeker als ze groot of zwaar zijn.
Let bij het kiezen van een boek ook op het kleurgebruik. Boeken met heldere, contrastrijke kleuren sluiten het beste aan bij de visuele ontwikkeling van baby’s. Zachte tinten zijn minder goed zichtbaar en nodigen minder uit tot ontdekken.

Ken je dat gevoel? Je zit eindelijk op de bank en in je hoofd ben je nog steeds bezig met die ene observatie of dat berichtje voor de ouder-app. Je bent fysiek wel thuis, terwijl je ‘werk-knop’ nog volop aan staat. Dit artikel gaat over hoe slimme hulp je werkdag lichter maakt, zonder dat je je vak hoeft los te laten.

Laten we eerlijk zijn: je hebt de mooiste baan van de wereld en aan het einde van de dag ben je vaak ook gewoon ‘op’. Je hebt alles gegeven voor de kinderen. Brandjes geblust in de bouwhoek, snotneuzen weggepoetst en voor de derde keer die luier verschoond die net vijf minuten schoon was...
En dan begint wat ik altijd gekscherend ‘de tweede dienst’ noem. Terwijl de ouders straks hun kinderen ophalen, pak jij de tablet erbij. Het is tijd om de ouder-app bij te werken en de voortgang in het kinddossier te zetten. Je hoofd zit nog vol van alle indrukken, geluiden en emoties van de dag. De juiste woorden vinden gaat dan een stuk moeilijker. Is het niet fijn dat er dan een digitale assistent is die jou nu kan helpen? Dit artikel gaat niet over AI. Het gaat over jouw kostbare tijd en hoe je die met een beetje hulp terugkrijgt van technologie.

De dag dat alles veranderde
Het was september 2023. Ik zat achter mijn laptop en mijn hoofd stond nog volop ‘aan’ van de werkdag. De dag was hectisch geweest en ik had nog een stapel mails te beantwoorden. Ik dacht: ik ga het gewoon eens proberen, die ChatGPT waar iedereen het over heeft en waar je overal over leest.
Ik was nieuwsgierig naar deze nieuwe tool, maar verwachtte er eerlijk gezegd niet veel van. Ik dacht dat zo’n digitale hype voor ons werk totaal niet belangrijk zou zijn. Wij werken immers met onze handen, ons gevoel en ons hart. Wat kan een computer daar nou aan toevoegen?
Ik toetste een simpele opdracht in: schrijf een vacature voor een pedagogisch medewerker op een kinderdagverblijf. Wat er toen op mijn scherm verscheen, was bizar. Ik kreeg een tekst die echt klopte. Geen zakelijk, koud verhaal, maar een warme, uitnodigende tekst in precies de juiste toon. Het voelde alsof er een ervaren collega aan de andere kant zat die de praktijk door en door begreep. Op dat moment wist ik direct: dit is geen grapje of een tijdelijke trend. Dit is een absolute gamechanger, óók voor iedereen die in de kinderopvang werkt.

In veel groepen klinkt de wens dat jonge kinderen, als ze eenmaal zijn begonnen, ook direct vlot meedoen, ontdekken, spelen en zich ontwikkelen. Maar wanneer komt die ontwikkeling eigenlijk op gang?

In een tweejarig traject volgde ik jonge kinderen die vanaf hun eerste dag instroomden in VVE-groepen. Wat opviel, was dat kinderen gemiddeld ongeveer twintig weken nodig hadden voordat hun ontwikkeling zichtbaar in beweging kwam. De vaak genoemde acht tot tien weken wennen blijken dus pas het eerste begin. In die eerste periode bouwen kinderen aan herkenning: het dagritme leren herkennen, vertrouwd raken met de professionals, de andere kinderen en de groepsruimte. Ontwikkeling begint niet bij activiteiten of aanbod. Ontwikkeling begint bij veiligheid. Wanneer een kind zich gezien en gedragen voelt, komt nieuwsgierigheid vanzelf op gang.

Het fundament van veiligheid
Veiligheid is een woord dat we snel gebruiken, maar het omvat veel meer dan gezelligheid of het ontbreken van fysiek gevaar. Voor jonge kinderen betekent veiligheid dat hun lichaam, hart en gedachten kunnen ontspannen, omdat ze ervaren dat de omgeving voorspelbaar, warm en betrouwbaar is. Dat vraagt om volwassenen die niet alleen aanwezig zijn, maar ook emotioneel beschikbaar. Dat betekent werkelijk in contact zijn met het kind, met aandacht, rust en afstemming. Het is het vermogen om het kind te zien zoals het is, met alles wat het op dat moment met zich meebrengt: plezier, nieuwsgierigheid, twijfel, vermoeidheid, verdriet of behoefte aan nabijheid. In die nabijheid leert het kind dat het mag leunen. Dat het welkom is zoals het is. Die ervaring vormt het fundament van veiligheid.
Veiligheid ontstaat bewust: door een voorspelbaar dagritme, vaste gezichten, herhaalde rituelen en routines; en door gevoelens te verwoorden en responsief te reageren. Wanneer wij zien wat een kind probeert te vertellen en daarop aansluiten, daalt de spanning. Het lichaam ontspant, de ademhaling wordt rustiger en de blik opent zich.
Voor kinderen die meer spanning of kwetsbaarheid meedragen, is deze basis nog essentiëler. De kwaliteit van de dagelijkse interacties bepaalt dan of een kind zich kan hechten aan de groep en of het durft te bewegen in het onbekende. Het is niet de hoeveelheid activiteiten die ontwikkeling brengt, maar de betekenisvolle relaties die we met kinderen opbouwen.

Wat er gebeurt in de landingsperiode
Beginnen op een groep is een grote overgang. Een nieuw ritme, nieuwe volwassenen, kinderen met andere energieën en een ruimte vol geluid en beweging. Het zenuwstelsel van een kind reageert daarop met alertheid. Het kind kijkt, luistert, scant, zoekt houvast. Zolang het nog niet weet: “Ben ik hier veilig? Wordt er voor mij gezorgd? Hoor ik hier?”, blijft het brein gericht op bescherming. Er is dan nog weinig ruimte voor vrij spel, ontdekken en taal.

Kun je tegelijk blij en boos zijn? Wat gebeurt er als er geen regels zijn? Waarom hebben vissen een staart? Wie met kinderen werkt, herkent vast dit soort vragen. Soms komen deze vragen onverwachts, midden in een spel, of tijdens een eetmoment. Dit zijn precies de momenten waarop het filosoferen en ontdekken begint, vaak zonder dat we ons hiervan bewust zijn.

Waarom is filosoferen met kinderen in de kinderopvang waardevol? Wat houdt het precies in en hoe kun je dit ontdekkende proces praktisch vormgeven? Filosoferen met kinderen gaat niet over het vinden van het juiste antwoord, maar over samen nadenken, vragen stellen, luisteren naar elkaar en verder denken. Het is napraten, doordenken en opnieuw vragen stellen. Kinderen leren van elkaar, ze groeien en worden wijzer.

Waarom filosoferen met kinderen?
In de kinderopvang geven wij als professionals kinderen de ruimte om te ontdekken, te ontwikkelen en te zijn wie ze willen zijn. Door met kinderen te filosoferen geef je ze de ruimte om eigen gedachten, gevoelens en ideeën te verkennen. Kinderen worden gestimuleerd om zelf te denken, het helpt kinderen informatie te verwerken en creatief te denken. Daarnaast draagt filosoferen bij aan de emotionele ontwikkeling, omdat kinderen meer zelfkennis, zelfsturing, motivatie en inlevingsvermogen ontwikkelen. Niet geheel onbelangrijk binnen het filosoferen is de taalontwikkeling. Tijdens filosofische gesprekken leren kinderen om hun gedachten onder woorden te brengen.
Ook de sociale ontwikkeling wordt gestimuleerd. Kinderen leren te luisteren naar elkaar, te reageren op elkaar en met elkaar verder te denken. Binnen het filosoferen ontdekken kinderen dat ze van mening kunnen en mogen verschillen. Eigen gedachten en ideeën doen ertoe.
Voor professionals biedt filosoferen verdieping in het pedagogisch handelen. Het geeft inzicht in hoe kinderen betekenis geven aan de wereld om hen heen en welke waarden voor hen belangrijk zijn. Door samen te denken ontstaat verdieping en dat versterkt de pedagogische relatie.

Wat is filosoferen met kinderen?
Filosoferen met kinderen is samen nadenken en ontdekken. Vaak gaat het nadenken en ontdekken over vragen waar niet direct een antwoord op bestaat. Het gaat vooral om open vragen, het uitwisselen van ideeën en het verder denken op elkaars reacties. Niet de conclusie staat centraal, maar het gesprek zelf. Filosoferen met kinderen is geen les of methode. Het is een manier waarop je met elkaar in gesprek gaat. In deze gesprekken zijn nieuwsgierigheid, verwondering en luisteren leidend. De professional neemt het denken niet over, maar begeleidt het hele proces.

• Eerst landen, dan ontdekken
• Filosoferen met kinderen in de kinderopvang
• Risicovol spel als spiegel
• Ontdek wat schermtijd voor de groep kan doen
• De wereld ontdekken door een boek
• Talentgericht werken: zo doe je dat op de groep

En verder:
9 Dit artikel gaat niet over AI
12 Werken met duurzame en natuurlijke materialen
14 Muziekcolumn: Fantasiesafari
16 Kunstbeleving als motor van ontdekkend leren
23 Een pedagogisch coach voor de pedagogisch professional
26 Kinderboeken
28 Taal groeit wanneer kinderen het beleven
31 Ontdekken begint bij de ruimte
38 Okiddo 4-12 jaar: Van een stuk klei naar een keramieken schaaltje
41 KiMu: van creatieve kinderopvang tot kinderkunstmuseum
44 Leespluim
46 Vakliteratuur
48 Creatief denken is geen luxe, maar pure noodzaak
50 Ouders als partner in ontdekkend spelen en leren
56 Waar het hart woont; hechting, liefde en nabijheid als fundament
59 Mam, hoe oud moet ik zijn om met iemand te zoenen?
62 Tussen haast en aandacht; ontdek de kracht van de overdracht
69 Ontdekken en onderzoeken in de kinderopvang
72 Tussen tegels en regels; ontdekken in de natuur
76 Muzikaal ontdekkingsspel in de bso
80 De verwondering levend houden
84 Ontdekken? Dat doe je buiten, in het groen natuurlijk!
87 Podcasttips
91 Spelen als motor voor ontdekken
94 Kobus, de dwarse krab en andere interactieve voorleesboeken
96 Okiddo 0-4 jaar: Rekenen begint niet met cijfers, maar met beleven
98 Volgende keer & Colofon

Als ontdekken draait om het ‘te weten komen dat iets bestaat’, dan moeten jonge kinderen hiervoor ook de mogelijkheden krijgen. Mogelijkheden om zichzelf en de wereld om hen heen te ontdekken. Daarbij is het cruciaal dat zij continu leren van nieuwe ervaringen.

Jonge kinderen zijn van nature wereldkampioen in nieuwsgierig zijn en verwonderd raken. De drang naar ontdekking en het lerend vermogen zijn grote en belangrijke kwaliteiten van het jonge kind. Die kwaliteiten komen pas naar voren als de omgeving ze actief stimuleert en faciliteert.

‘Ik ben ervan overtuigd dat kinderen een innerlijke motivatie hebben om te leren, te ontdekken. Dat ze nieuwsgierig zijn en dat wij daar zijn […] om ze te prikkelen en net dat beetje extra te geven om naar die volgende stap te kunnen.’ (Pedagogisch coach, uit het onderzoek Van koelkastwaardig knutselwerk naar creatief proces.’)

De professionals om het kind heen moeten samen een zo rijk mogelijk programma samenstellen om het leren van het kind te stimuleren. We moeten een vruchtbare bodem creëren om de ontwikkeling van het kind volop tot bloei te laten komen. Dit kunnen we doen door het aanbieden van betekenisvolle ervaringen die verwonderen, kinderen in de flow brengen én hen openstellen om te leren over zichzelf en de wereld om hen heen. Stichting CultuurSchakel doet dit in Den Haag door zich in te zetten voor de kunstbeleving voor peuters binnen de voorschoolse educatie (VE).

Kunstbeleving in de Haagse voorschoolse educatie
Alle VE-groepen in Den Haag hebben recht op een activiteitenbudget, waarmee ze hun peuters jaarlijks betekenisvolle culturele ervaringen kunnen bieden. Deze financiële middelen stelt de Gemeente Den Haag beschikbaar. Vanuit cultuureducatie, de Haagse preventieaanpak én het onderwijsachterstandenbeleid is per groep € 640 beschikbaar voor culturele activiteiten. Hiermee kan de voorschool een keuze maken uit het door CultuurSchakel verzamelde culturele aanbod. Momenteel zijn er 24 Haagse culturele instellingen met een aanbod voor de VE-doelgroep. Van taalkunst, theater, dans, muziek tot beeldende kunst. We streven naar een stevig verankerd en kwalitatief hoogwaardig cultureel aanbod op elke Haagse voorschool. 
In de praktijk zien en horen we wat kunstbeleving betekent voor peuters in de voorschoolse educatie. Door kunstenaars en vakdocenten in te vliegen, verrijk je het voorschoolse aanbod. Wanneer een kunstenaar de groep binnenstapt - met de eigen vaktaal, materialen, kennis, een pedagogische kunstvisie én een enorme hoeveelheid nieuwsgierigheid - gebeurt er iets bijzonders. Er ontstaat ruimte voor verbeelding en verwondering, waarin geen goed of fout bestaat, maar waar ontdekken en proberen centraal staat.

Dit lied stimuleert de verbeeldingskracht van kinderen en het spelen met taal. Vertel de kinderen dat jullie op een bijzondere safari gaan. Bespreek eventueel dat een safari een ontdekkingstocht is om dieren te ontdekken. Neem, terwijl je het lied een keer afspeelt, zelf de rol van safari-leider Arie op je en loop samen met de kinderen op de maat van de muziek door het lokaal of de speelzaal. Nodig ze uit om daarbij passende bewegingen te maken zoals door een verrekijker kijken, elkaar op bijzondere dieren wijzen in de verte of in de lucht.

Fantasinas en lariekoeken
Vraag de kinderen welke bijzondere woorden ze in het lied hebben gehoord. Laat het lied daarvoor eventueel nog een keer horen. Afhankelijk van de leeftijd van jouw doelgroep kun je ze hierbij een beetje helpen. Naast de fantasinas, de lariekoeken en de zakken vol bombarie die meegenomen worden op safari, zijn dat natuurlijk ook de vreemde dieren: de sprinkhoorn-olie-tijgerhoen, de orang-kroko-slingerpauw en de ratel-grizzly-sidder-haan. Bespreek met de kinderen welke dieren er gecombineerd worden in deze vreemde dierennamen en hoe de dieren eruitzien. Laat om de eigen fantasie van de kinderen niet te veel te sturen nog niet de afbeeldingen bij dit artikel zien. Dit kun je aan het eind van het gesprek wel doen.

Op safari
Leer het refreintje aan. Zing vervolgens nog eens het lied en laat per couplet twee kinderen op safari gaan die uitbeelden wat er in het couplet gebeurt. Gebruik hierbij eventueel attributen, zoals een verrekijker, een tropenhelm en een vlindernetje. De refreinen worden steeds door iedereen gezongen. Oudere kinderen kun je ook uitnodigen om telkens de namen van de fantasiedieren mee te zingen. Schrijf de namen daartoe op het bord.

Fantaseren
Kinderen vanaf een jaar of 6 kun je uitnodigen hun eigen fantasiedieren te tekenen. Deze opdracht kun je eventueel structureren door ze wat vragen te laten beantwoorden. Mijn dier heeft het lijf van een…, de kop van een… enzovoort. Een andere mogelijkheid is dat ieder kind boven een blaadje een zelfverzonnen fantasiedierennaam schrijft, zoals kip-koe, zang-ezel of bonte waterpoedel. De blaadjes worden vervolgens aan een ander kind doorgegeven die het betreffende dier mag gaan tekenen. Bij jonge kinderen kun jij een dier op het bord tekenen met input van de groep. Wat voor hoofd krijgt ons dier? Wat voor staart? Met enige creativiteit kun je misschien zelfs de nieuwe dieren aan het lied toevoegen!.

Het gebruik van media in de kinderopvang roept veel vragen op: hoe maken we hierin bewuste keuzes en voorkomen we willekeur? Mediacoach Lisanne Hagens van Schermblij geeft advies.

Schermen zijn inmiddels niet meer weg te denken uit het dagelijks leven van jonge kinderen. Ook binnen de kinderopvang worden schermen steeds vaker ingezet, of het nu gaat om educatieve filmpjes, digitale prentenboeken of het ondersteunen van thema’s in de groep. Maar welke rol spelen schermen eigenlijk op de groep? En hoe zorg je ervoor dat media een positieve bijdrage leveren, in plaats van een bron van onrust of discussie worden? 

Geschikte content
Als mediacoach zie ik dagelijks hoeveel impact media kunnen hebben op jonge kinderen in de kinderopvang. Vaak ligt de nadruk vooral op het beperken van schermtijd. Natuurlijk is het belangrijk om kritisch daarop te zijn, maar minstens zo belangrijk is de vraag: wat krijgen kinderen eigenlijk te zien?
Niet elk filmpje dat wordt gelabeld als ‘voor kinderen’ is automatisch geschikt. Er is een groot verschil in kwaliteit, en dat verschil merk je direct in het gedrag en de ontwikkeling van kinderen. Snelle beelden, drukke geluiden en oppervlakkige thema’s kunnen zorgen voor onrust en overprikkeling. Rustige, doordachte content met herkenbare thema’s en positieve voorbeelden dragen juist bij aan een gevoel van veiligheid en stimuleren de ontwikkeling.

Bewust gekozen schermtijd
Goede schermtijd kan juist iets toevoegen op het kinderdagverblijf. Kwalitatieve media bieden kinderen nieuwe ervaringen, taalprikkels en mogelijkheden om samen te ontdekken. Het kan gesprekken op gang brengen, aansluiten bij thema’s in de groep en zelfs helpen om sociale vaardigheden te oefenen. Bewust gekozen schermtijd versterkt het pedagogisch aanbod en geeft verdieping aan de dagelijkse praktijk.

Kwaliteit herkennen
Hoe herken je nu kwalitatieve media voor jonge kinderen? Een aantal praktische tips:
• Zouden de hoofdpersonen vrienden kunnen zijn van de groep?
Kijk naar het gedrag van de figuren in het filmpje. Worden er positieve voorbeelden gegeven? Zouden de kinderen in jouw groep deze personages als vriend willen hebben? Dit helpt om te beoordelen of het programma aansluit bij gewenst gedrag.

We weten inmiddels wel dat risicovol spel waardevol is. Dat verhaal hoeven we niet nóg een keer te vertellen. Maar zodra we er echt mee aan de slag gaan, gebeurt er iets anders, iets dat nog spannender, kwetsbaarder en leerzamer is voor professionals en ouders.

We ontdekken relaties. Tussen kinderen en professionals, tussen professionals en ouders, en misschien nog het meest: tussen professionals en hun eigen overtuigingen. Kinderen zijn meesters in het lezen van volwassenen. Ze pikken onze subtiele signalen vaak beter op dan wij doorhebben en passen hun gedrag daarop aan.

Wat kinderen ons laten zien als wij durven kijken
In een peutergroep zag ik een meisje dat bij de ene professional een handje vroeg als ze het klimrek in ging. Bij de ander klom ze zonder aarzelen zelfstandig omhoog. Haar vaardigheden waren op beide momenten identiek. Wat verschilde? De relatie. De verwachting. De gewoonte. De ene professional had, zorgzaam en liefdevol, ooit haar hand gegeven toen het kind nog wiebelig was. Dat gebaar werd een patroon. De ander keek vooral mee op afstand, wat voor het kind een signaal was dat ze het zelf mocht proberen. Beide reacties zijn niet per se goed of fout maar geven wél waardevolle informatie over hoe kinderen hun gedrag afstemmen op onze houding.
In een andere situatie keek een jongen telkens naar de professional vóór hij sprong. Niet om hulp te vragen, maar om goedkeuring te scannen. Thuis was hij gewend vaak gewaarschuwd te worden. De professional besloot terug te spiegelen: ‘Ik ben hier en ik zie je. Kijk maar eens naar jezelf: wat denk jij dat je kunt?’ De jongen sprong. En hij straalde. Hij had de bevestiging gekregen die hij nodig had: ik krijg de ruimte.

Wat professionals ontdekken en soms best spannend vinden
Wanneer ik met studenten of coaches spreek over veiligheid, gaan die gesprekken zelden over het kind. Ze gaan vaak over de professional: de vrees voor een boze ouder, een eerdere nare ervaring, de druk om goed op te letten of de automatische reflex om het zekere voor het onzekere te nemen.
Vanuit deze reflexen willen professionals het kind niet beperken maar willen ze juist het beste voor het kind en daarbij niemand teleurstellen. Het blijft daarom waardevol om samen te onderzoeken: Is dit mijn angst? Mijn ervaring? Of is dit wat dit kind nu echt nodig heeft?

In de kinderopvang staat ontwikkeling centraal. Pedagogisch medewerkers begeleiden kinderen dagelijks in hun spel, relaties en leerervaringen. Daarbij ligt de aandacht vaak op zichtbaar gedrag: wat kinderen doen, zeggen en laten zien. Talentgericht werken vraagt om een ruimere blik.

Talentgericht kijken, praten en begeleiden nodigt pedagogisch professionals uit om verder te kijken dan gedrag alleen en oog te hebben voor wie een kind is en waar het kind energie van krijgt. Juist daar liggen de talenten die bijdragen aan welbevinden, veerkracht en een positieve ontwikkeling.

Talenten als zaadjes
Talenten kunnen worden gezien als zaadjes die ieder kind bij de geboorte al met zich meedraagt. Deze metafoor maakt duidelijk dat talent geen vaststaand gegeven is, maar iets dat zich kan ontwikkelen wanneer de omstandigheden gunstig zijn. Net als zaadjes hebben talenten aandacht, vertrouwen, veiligheid en ruimte nodig om te groeien (Pronk & Busschots, 2018).
Voor pedagogisch professionals betekent dit dat talentontwikkeling geen extra taak betreft, maar onderdeel vormt van het dagelijks werk. Door kinderen een veilige omgeving te bieden waarin zij zichzelf mogen zijn, ontstaat ruimte om talenten tot uiting te laten komen. Sommige talenten groeien snel, andere hebben meer tijd nodig. Dat vraagt om geduld, vertrouwen en een open blik.

Kijken onder het wateroppervlak
Talentgericht werken wordt vaak uitgelegd met de metafoor van de ijsberg. Het gedrag dat we zien – spelen, praten, reageren – is slechts het topje boven water. Onder het wateroppervlak bevinden zich diepere lagen zoals motivatie, interesses, betrokkenheid, voorkeuren en persoonlijke kwaliteiten (Dewulf, 2021). Pronk en Busschots (2018) benadrukken dat juist daar het echte talent te vinden valt.

Een kind dat graag tekent of cadeautjes inpakt, laat glimmende ogen zien tijdens deze activiteit. Het talent zit echter niet in de activiteit zelf, maar in wat dit zegt over het kind: creativiteit, zorgvuldigheid, doorzettingsvermogen of plezier halen uit iets moois maken voor een ander. Voor pp’ers betekent dit dat observeren alleen niet volstaat. Talentgericht werken vraagt om verdiepend kijken en nieuwsgierige vragen te blijven stellen, oftewel: achter het gedrag kijken dat een kind laat zien.

Op een regenachtige ochtend stapt een peuter bij onze peutergroep naar buiten. Ze zet haar laarsjes op een natte houten plank en blijft abrupt staan. ‘Hij glimt’, zegt ze zacht. Ze strijkt met haar hand over het hout. ‘En hij is koud.’

In dat kleine moment, op die natte plank, gebeurt precies waar dit artikel over gaat: ontdekken. Ontdekken door te voelen, te vergelijken, te proberen. En vooral: ontdekken met materiaal dat écht is.
In de kinderopvang hebben we elke dag kansen om kinderen een stukje wereld in handen te geven. Niet in de vorm van plastic speelgoed dat altijd hetzelfde blijft, maar in de vorm van natuurlijke en duurzame materialen die variëren, verrassen en je uitnodigen om je eigen plek in deze wereld te leren kennen.

Natuurlijk materiaal
Natuurlijke materialen zijn eerlijk en hebben een eigen karakter. Hout voelt warm, maar niet altijd hetzelfde. Een stokje kan glad of ruw zijn. Stenen zijn zwaar of juist verrassend licht. Wol kriebelt soms een beetje.
Kinderen leren door te doen, door te voelen, door hun zintuigen volledig te gebruiken. Ze onderzoeken de eigenschappen van de wereld niet met woorden, maar met hun hele lichaam. Door natuurlijke materialen aan te bieden, geven we ze de mogelijkheid om begrippen echt te begrijpen: warm – koud, zacht – hard, zwaar – licht, stevig – buigzaam.
Kinderen ontdekken door het materiaal ook hun eigen positie in de wereld. Waar komt dat hout eigenlijk vandaan? Waarom verandert het als het nat wordt? En waarom vind je het ene moment kastanjes buiten en het andere moment niet?
Dat is ontdekken op twee niveaus: wat het materiaal doet, én hoe het verbonden is met iets groters. We willen kinderen graag onze eigen referenties meegeven. Een speeltelefoon met bliepjes en plaatjes, een pop die precies lijkt op iets wat wij kennen. Maar deze kaders laten weinig ruimte voor echt ontdekken.
Kinderen leren juist wanneer ze hun eigen verhaal kunnen maken. Een simpel houten plankje werkt nog prima als telefoon wanneer ze in een fantasiespel of ontdekkingsfase zitten. Het is niet het object dat telt, maar de ideeën, het spel en de nieuwsgierigheid die eruit ontstaan. Het kind ontdekt hoe iets kan zijn, niet hoe het moet zijn.

Trend
Duurzaamheid is geen trend, maar een houding. Natuurlijk materiaal heeft een heel proces doorlopen voor je het in je handen hebt. Als iets stuk is, kun je het vaak ook nog repareren. Als iets vies is, was je het af. Materiaal dat iets mankeert is vaak nog ergens anders goed voor.
Duurzaamheid betekent ook dat je kinderen leert om met aandacht met materialen om te gaan. Een stenen kopje kan breken als je er te wild mee speelt, en een houten poppetje krijgt een deuk als je ermee gooit. Dat is zonde, en het laat zien dat materialen zorg nodig hebben. Natuurlijk materiaal vraagt om verbinding en aandacht. Zo geven we kinderen een open blik en een duurzame houding mee. Kinderen hoeven niet te leren dat de wereld bijzonder is. Ze weten dat al. Wij hoeven alleen de tijd en het materiaal aan te reiken waarin die verwondering kan groeien.