De invloed van interacties tussen de kinderen en jou

Omschrijving

Een blik, een glimlach, een gesprekje, een knuffel. Gedurende de dag in de kinderopvang heb je talloze interacties met kinderen. Het verloop van de interacties tussen de kinderen en jou heeft veel invloed op hun welbevinden en ontwikkeling. Met andere woorden: de kwaliteit van interacties is belangrijk. Ze bepalen mede in hoeverre de vier opvoedingsdoelen worden bereikt.

Maar hoe zorg je voor betekenisvolle interacties met zoveel verschillende kinderen in de groep? Alle kinderen willen zich veilig voelen, gezien en gehoord worden, hun omgeving vrijuit ontdekken en met andere kinderen spelen. Hoe kun je aansluiten bij hun behoeften en ook hun intenties goed leren kennen? 

Vaardigheden en concrete tools
Marianne Riksen-Walraven onderscheidde zes interactievaardigheden, ook wel de NCKO-interactievaardigheden genoemd. Die vaardigheden bieden concrete tools om nog beter en gerichter naar kinderen te kijken en kinderen te ondersteunen in hun brede ontwikkeling.
Samen met mijn collega, Jacqueline Schoemaker, hebben we ons verdiept in de interactievaardigheden. We zijn enthousiast over het houvast dat ze bieden. In ons boek Interactievaardigheden, een kind-volgende benadering hebben we de verschillende vaardigheden op een kind-volgende manier uitgewerkt. Per vaardigheid hebben we gekeken naar wat kinderen van verschillende leeftijden nodig hebben en op welke manier handelingen en reacties kunnen aansluiten. We hebben daarin het nodige geleerd van pedagogisch professionals waarmee we samen tijdens onze trainingen beeldfragmenten van hun interacties bekijken. We zagen bijvoorbeeld wat wel of niet goed werkt als je invalt en de kinderen je nog niet kennen. Door bijvoorbeeld rustig tussen de kinderen te gaan zitten, geef je kinderen de ruimte om uit zichzelf contact te zoeken. Wat we ook opmerkten is dat kinderen positiever op elkaar reageren als pedagogisch professionals aandacht hebben voor behulpzaam gedrag van kinderen en dit ook actief stimuleren. 

De zes interactievaardigheden
1. Sensitieve responsiviteit
2. Respect voor autonomie
3. Structureren en positief leidinggeven
4. Praten en uitleggen
5. Ontwikkeling stimuleren
6. Onderlinge interacties begeleiden

1 Sensitieve responsiviteit
Kinderen beschikken over een rijkdom aan kennis, gevoelens en gedachten. Ze uiten zich in honderd talen, zoals Loris Malaguzzi (1920-1994), groot inspirator van de Italiaanse kinderopvang, dat ooit zei. En dat doen ze allemaal op hun eigen unieke manier. Bij deze vaardigheid gaat het om het leren kijken naar de signalen van kinderen. Dat is de basis. Goed kijken vraagt om empathie en bewustwording van eigen aannames, gedachten en automatismen. Dat klinkt vanzelfsprekend, maar in de waan van de dag blijkt toch dat veel signalen gemist, niet herkend of verkeerd geïnterpreteerd worden.
Het leren kennen van kinderen begint al bij het kennismakingsgesprek met de nieuwe ouders. Welke signalen zien zij bij hun kind en hoe reageren zij daarop? Welke contactinitiatieven zien zij? Wat zijn signalen van over- of onderprikkeling, hoe laat een kind zijn vermoeidheid zien? Allemaal belangrijke vragen om kinderen beter te begrijpen.
We zien vaak terug in filmbeelden dat het moeilijker is om de signalen van de iets teruggetrokken, stillere kinderen te ontdekken. Deze kinderen gaan bijvoorbeeld in de buurt van de pp’er staan kijken en worden dan vaak over het hoofd gezien terwijl ze met kijken en soms kleine bewegingen ook contact zoeken. Signalen van kinderen vragen om een responsieve reactie, dat wil zeggen een aansluitende en positieve reactie zodat kinderen zich gezien en gesteund voelen. Kinderen kunnen bijvoorbeeld gedurende de dag door allerlei emoties worden overspoeld. Daar schrikken ze zelf ook vaak van. Dat is een leerproces voor kinderen waarin ze een responsieve reactie van pp’ers nodig hebben. Als je kinderen laat voelen dat het compleet normaal is om emoties te voelen, ze troost, beschikbaar bent en ze daarbij leert hoe je emoties kunt uiten op een acceptabele manier, dan leren zij op hun beurt om op een gezonde manier hun emoties te reguleren en hanteren.