Zeggenschap in de praktijk

Zeggenschap in de praktijk

Productgroep KIDDO 04 2026
€ 3,95
Gratis voor abonnees.

Omschrijving

Wanneer we het hebben over zeggenschap in de kinderopvang, kan het beeld ontstaan dat professionals overal over mee zouden moeten kunnen beslissen. Maar wat betekent zeggenschap eigenlijk? En waar ligt de grens tussen professionele ruimte geven en verantwoordelijkheden die ergens anders thuishoren?

Binnen teams wordt steeds vaker gesproken over eigenaarschap, autonomie en inspraak. Dat is waardevol. Professionals willen serieus worden genomen, betrokken zijn bij ontwikkelingen en invloed ervaren op hun werk. Tegelijkertijd zie ik in de praktijk dat juist dit onderwerp soms voor verwarring zorgt. 

Frustratie
Want betekent zeggenschap ook dat een team mag bepalen hoe een organisatie haar personeelsplanning organiseert? Of dat medewerkers invloed hebben op beleidskeuzes die buiten hun verantwoordelijkheid vallen? En wat gebeurt er wanneer kaders ontbreken?

In een kleine organisatie waar de bezetting structureel krap was geregeld, ontstond bijvoorbeeld steeds meer onrust in het team. Medewerkers moesten geregeld invallen bij ziekte en vakanties en voelden zich onvoldoende gehoord. Langzaam verschoof het gesprek van meedenken naar trekken aan alles wat niet goed was geregeld. Het team vond dat de groep dan maar moest sluiten wanneer er geen vervanging kon worden geregeld. Hoewel de frustratie begrijpelijk was, ontstond er tegelijkertijd een situatie waarin verantwoordelijkheden door elkaar heen gingen lopen. De organisatie bood onvoldoende veiligheid en duidelijkheid, waardoor het team steeds meer grip probeerde te krijgen op zaken die eigenlijk buiten hun professionele rol lagen.

Veilige basis
Dat zie ik vaker gebeuren wanneer organisaties spreken over zeggenschap, maar onvoldoende stilstaan bij de basis die daarvoor nodig is. Binnen teams ontstaat zeggenschap namelijk niet doordat alles kan en openligt. Ook teams hebben duidelijke verwachtingen, heldere communicatie en een veilige basis nodig om verantwoordelijkheid te kunnen dragen. Wanneer die basis ontbreekt, ontstaat niet automatisch meer autonomie, maar juist eerder onzekerheid, afhankelijkheid of chaos. Een team ontwikkelt zich bovendien niet alleen op individueel niveau, maar ook als geheel. Een team groeit stap voor stap in verantwoordelijkheid, samenwerking en zelfstandigheid.
Daarbij bepaalt niet alleen de kracht van individuele professionals hoe een team functioneert, maar vooral hoe teamleden samen met elkaar omgaan. Zelfs wanneer een groot deel van een team stevig en professioneel functioneert, kan onveiligheid, afhankelijk gedrag of gebrek aan verantwoordelijkheid van één of enkele teamleden op het geheel veel invloed hebben. Daardoor ontwikkelt een team zich vaak maar tot het niveau waarop het gezamenlijk veiligheid, verantwoordelijkheid en samenwerking kan realiseren. Sommige teams doorlopen die ontwikkeling snel, terwijl andere teams juist blijven hangen in afhankelijkheid, strijd of onduidelijkheid.