Wie precies weet hoe ontwikkeling verloopt, kan gedrag beter begrijpen. Je ziet welke ontwikkelbehoefte achter gedrag ligt en welke volgende stap binnen bereik is. Daar begint het meesterschap van de pedagogisch professional.
‘Hij is bijna vier… is hij klaar voor school?’ Het is een vraag die geregeld klinkt in de kinderopvang. Een begrijpelijke vraag, want we willen allemaal dat kinderen een goede start maken op de basisschool. Toch zegt die vierde verjaardag vooral iets over de kalenderleeftijd van een kind. In mijn werk zie ik hoe groot de ontwikkelingsverschillen binnen één groep kunnen zijn. Zeker op VVE-groepen stromen peuters soms binnen die zich op verschillende ontwikkelingsgebieden nog op het niveau van een dreumes bevinden. Tegelijkertijd zitten in diezelfde groep kinderen die in hun spel, taal of denken al flinke stappen verder zijn. Dat vraagt veel van pedagogisch professionals.
Begrijpen wat je ziet
Pedagogisch professionals nemen iedere dag honderden kleine beslissingen. Je speelt even mee, stelt een vraag, geeft woorden aan wat een kind doet, voegt materiaal toe, helpt bij een conflict of wacht bewust even af. De kwaliteit van al die keuzes groeit met je kennis van kindontwikkeling.
Stel je twee peuters voor van drieënhalf jaar. De één maakt in de huishoek een compleet verhaal: de baby is ziek, moet naar de dokter en krijgt daarna medicijnen. Een ander kind zet alle stapelbekers naast elkaar in rijtje en stopt er materialen in en uit. Hun kalenderleeftijd is gelijk, maar hun ontwikkeling vraagt om een andere speelleeromgeving en ook om andere begeleiding. Bij het eerste kind kun je rollen verdiepen, taal toevoegen en het verhaal verder helpen ontwikkelen. Het tweede kind heeft behoefte aan ruimte om te onderzoeken, te manipuleren, te herhalen en eenvoudige handelingen te ontdekken. Wie ontwikkelingsgericht kijkt, leert precies dát zien. Je observeert om te begrijpen waar een kind zich bevindt en welke volgende stap zich aandient. Daarmee krijgt observeren direct betekenis voor je pedagogisch handelen.
Ontwikkelstap leren zien
Dat vraagt om stevige kennis van ontwikkelingslijnen. Ontwikkeling verloopt via opeenvolgende stappen. Kinderen doorlopen die in hun eigen tempo en kunnen binnen verschillende ontwikkelingsgebieden op verschillende niveaus functioneren. Die kennis verandert hoe je naar gedrag kijkt.
Een peuter die speelgoed afpakt, laat bijvoorbeeld iets zien over zijn sociaal-emotionele ontwikkeling. Misschien is samen spelen nog een flinke stap en bevindt dit kind zich in een fase waarin naast elkaar spelen en het bewaken van het eigen spel passend zijn. Zodra je dat begrijpt, verandert ook je begeleiding. Je kunt woorden geven aan wat er gebeurt, nabijheid bieden en precies die sociale stap ondersteunen die op dat moment haalbaar is. Dat vind ik een van de mooiste kanten van ons vak. Gedrag wordt informatie. Je gaat steeds beter herkennen wat een kind je eigenlijk vertelt: hier ben ik in mijn ontwikkeling, dit kan ik al en hierbij heb ik jou nodig.