Kwaliteit van de Nederlandse gastouderopvang (LKK17-25): Resultaten en aanbevelingen
Omschrijving
De Landelijke Kwaliteitsmonitor Kinderopvang (LKK) laat zien dat de kwaliteit van de Nederlandse gastouderopvang zich de afgelopen jaren positief heeft ontwikkeld. Zowel de proceskwaliteit (de kwaliteit van de interacties tussen gastouder en kinderen) als de omgevingskwaliteit zijn sinds 2017 gestegen. Vanaf 2023-2024 blijft de kwaliteit op hetzelfde niveau. De grootste kracht van de gastouderopvang ligt in de emotionele ondersteuning. Gastouders creëren doorgaans een warme, veilige en responsieve omgeving waarin kinderen zich gezien voelen.
De persoonlijke aandacht, kleinschaligheid en stabiele relatie tussen gastouder en kind dragen hieraan bij.
De emotionele kwaliteit wordt als goed beoordeeld en is vergelijkbaar met die van de centrumopvang.
De educatieve kwaliteit bevindt zich gemiddeld in de middenrange, net als in de centrumopvang.
Gastouders stimuleren kinderen in hun ontwikkeling, maar de verschillen tussen gastouders zijn groot. Sommige gastouders bieden zeer rijke ontwikkelingskansen, terwijl anderen op dit punt minder mogelijkheden bieden. Vooral het bewust stimuleren van taalontwikkeling, denken, ontdekken en probleemoplossend gedrag biedt groeimogelijkheden. Ook de omgevingskwaliteit is goed. Met name de kwaliteit van de interacties, het dagprogramma en de stabiliteit van de opvangsituatie worden positief beoordeeld. Er is ruimte voor verbetering in het benutten van oudercontacten, het activiteitenaanbod rond wetenschap, techniek en burgerschapsvorming en de aandacht voor diversiteit, inclusie en samenspel tussen kinderen.
Professionalisering en samenwerking bieden kansen voor verdere kwaliteitsverbetering. Gastouders nemen relatief weinig deel aan professionaliseringsactiviteiten. Eerste aanwijzingen wijzen erop dat collegiale uitwisseling en leren van elkaar kunnen bijdragen aan kwaliteitsverbetering. Daarbij lijkt niet alleen de inzet van individuele gastouders van belang, maar ook de ondersteuning vanuit gastouderbureaus. Aanbevelingen voor gastouderbureaus Gastouderbureaus vervullen een sleutelrol bij het behouden en verder versterken van de pedagogische kwaliteit van de gastouderopvang.
De resultaten bieden aanleiding om blijvend en doelgericht te investeren in kwaliteitsverbetering, met behoud van de kleinschaligheid, persoonlijke aandacht en het huiselijke karakter die de gastouderopvang onderscheiden.
1. Maak kwaliteitsverbetering tot een structureel onderdeel van het beleid. Werk planmatig en cyclisch aan het behouden en versterken van de pedagogische kwaliteit. Benut verschillen in kwaliteit tussen gastouders om de begeleiding en ondersteuning af te stemmen op hun ontwikkelbehoeften.
2. Stimuleer collegiaal leren en professionele uitwisseling. Faciliteer regionale en digitale netwerken, intervisie, werkbezoeken en professionele leergemeenschappen waarin gastouders ervaringen uitwisselen, casuïstiek bespreken en van elkaar leren, met behoud van hun zelfstandigheid. Landelijke Kwaliteitsmonitor Kinderopvang 2026 www.monitorlkk.nl
3. Investeer gericht in pedagogische professionalisering. Richt scholing, coaching en begeleiding vooral op ontwikkelingsstimulering, taalontwikkeling, diversiteit en inclusie, samenspel tussen kinderen en ouderpartnerschap. Hier liggen belangrijke kansen voor kwaliteitsverbetering.
4. Bewaak de balans tussen flexibiliteit en pedagogische kwaliteit. Een sterke nadruk op flexibiliteit in opvanguren hangt samen met lagere kwaliteit. Zorg dat klantgerichtheid niet ten koste gaat van stabiliteit, continuïteit en pedagogische kwaliteit.
5. Versterk de pedagogische identiteit van de gastouderopvang. Positioneer gastouderopvang nadrukkelijk als een volwaardige pedagogische voorziening waarin kinderen zich ontwikkelen. De sector heeft meer te bieden dan alleen kleinschalige en flexibele opvang.
