Hebben jullie het over mij? - Het recht van het kind op eigen lijf en leven

Omschrijving

De Janusz Korczak Stichting wil met dit vierde Themajaarboek 'Hebben jullie het over mij!?' de aandacht vestigen op het recht van het kind op eigen lijf en leven. Al te vaak wordt dit recht van het kind vergeten. In dit Themajaarboek laten we verschillende deskundigen aan het woord. Deze deskundigen hebben een verrassende kijk op het recht op eigen lijf en leven. Elke bijdrage is aangevuld met tips voor de volwassenen en tips voor de kinderen.

Voor u ligt het vierde themajaarboek van de Janusz Korczak Stichting. Dit keer een zeer uitdagende titel, met de bedoeling u uit te nodigen om u helemaal te verdiepen in het gevoel dat kinderen hebben wanneer er over hen wordt beslist, zonder dat er naar hen wordt geluisterd. In deze publicatie tracht de Janusz Korczak Stichting een brug te slaan tussen Korczaks pedagogische ideeén, zijn mensbeeld! en de actuele ontwikkelingen op het gebied van opvoeding, onderwijs, jeugdhulpverlening en kinderrechten op dit moment.

Janusz Korczak schreef ooit: ‘Ie eis een “Magna Charta” Libertatis over de rechten van het kind. lk heb drie fundamentele rechten gevonden:

- Het recht van bet kind op zijn eigen dood;
- Het recht van bet kind op de dag van vandaag;
- Het recht van het kind om te zijn wat hij is.

Janusz Korczak was schrijver en pedagoog maar bovenal kinderarts, die voortdurend een pleidooi hield voor het ‘recht van het kind op eigen lijf en leven’. Dit bijzondere recht wil de redactie in het jaarboek 2005 voor het voetlicht halen. De auteurs hebben ieder vanuit hun eigen discipline naar het kind gekeken. Het zieke kind, het kind dat ‘gewoon’ niet lekker in zijn lijf zit, hee kind dat juridisch onrecht wordt aangedaan, het kind dat zich niet begrepen voelt . Het recht op lijf en het recht op leven. Een onlosmakende dualiteit.

In de aanloop naar dit jaarboek bleek dat er weinig tot geen publicaties zijn die naar de rechten en de positie van het kind verwijzen, zoals bijvoorbeeld het recht van het kind op informatie of het recht van het kind op inspraak in zijn behandeling of medicatie. Waarom was er niets over te vinden in de boekhandel? Waarom bleken de auteurs, die hun medewerking gaven, stuk voor stuk mensen, die pionierend en vechtend tegen de stroom in, kinderen echt serieus durven te nemen? Waarom is het niet ‘gewoon’om naar kinderen te luisteren als het om henzelf gaat?  De ervaring leert dat volwassenen nog steeds denken dat ze het beter weten; gewoon omdat ze ouder zijn. 

Inhoud

Een inleiding. Waarom dit thema en welke verbindingen zijn er met het gedachtegoed van de pedagoog, schrijver en arts Janusz Korczak (Henryk Goldszmit)? 

Deel 1.
René Görtzen
‘Maar waar is de arts - die mens is?’
De mens Korczak als arts: een mogelijk gesprek
Het gesprek met de arts, pedagoog en (kinder)boekenschrijver Janusz Korczak (1878/79-1942) zou plaats hebben kunnen vinden te Warschau, ergens op het einde van zijn leven. Zijn beantwoording van mijn vragen is goeddeels gebaseerd op uitspraken van hem die verspreid liggen over zijn gehele werk. Het interview is min of meer chronologisch opgebouwd, beginnend bij Korczaks studententijd en eindigend korte tijd voor zijn deportatie naar Treblinka in augustus 1942.

Deel 2
Theo Cappon
Een kind is niet je bezit
Als ouder maar ook als begeleider in een kindercentrum, of als leerkracht in het onderwijs, voel je als het ware een natuurlijke drang om voor het kind wat jou is toevertrouwd een weg uit te stippelen waarvan jij denke dat dat de beste weg zal zijn. Maar, aldus Korczak, dat is één van de grootste valkuilen in de opvoeding. 

Peggy Cohen
Kinderen kennen hun lichaam en weten wat ze willen
Korczak spreekt over de macht van de natuurwetten, Eén van die natuurwetten is de bepaling van je geslacht. Je wordt geboren als jongen of als meisje. Duidelijk en simpel. Of toch niet? Wat de Natuur aan ons laat zien wordt soms weerlegd door het kind. De onbekende grootheid waar Korczak het over heeft, ervaart zich in enkele gevallen als zijnde in een verkeerd lichaam geboren. Het zijn de kinderen die als transseksueel geboren worden en diep ongelukkig zijn met hun verkeerde sekse.

Marian Koren
Kinderen, ziekte en bet recht op informatie
De aloude wijsheid dat ziekte en dood bij het leven horen, begint te dagen. Waar blijft is de vraag hoe we daarmee om kunnen gaan. Vooral als die vraag het eigen leven betreft, en nog meer als die het jonge leven betreft.

Hugo Heymans
Het kind heeft recht om dat te kunnen worden wat binnen zijn mogelijkheden ligt 
De overleving is bij sommige ziektes kolossaal verbeterd. En nu wordt bijna 90 % van de kinderen die we niet kunnen genezen, toch volwassen. Dat noemen we succes, iedereen is daarover enthousiast. Maar het is een succes met consequenties. Ik kom dan terug op de gedachte van het kind, want waar heeft het kind recht op? Om de kans te krijgen dat de talenten die dat kind heeft optimaal te bevredigen. Dat is Korczak! Dit artikel is een weerslag van het interview met Hugo Heymans dat hij speciaal gaf in het kader van dit jaarboek.

Michael Kirchner
Tegen de routine in de medische praktijk 
Of waarom Korczak zo ‘lastig’ is
Korczak zijn kritische gedachten over de medische praktijk, maar ook zijn positieve ideeën over de ‘pedologie’ niet in de vorm van een leer of systeem presenteert, maar in de vorm van beknopte en altijd rake aancekeningen. Hij plaatst telkens weer kritische vraagtekens bij zijn eigen activiteiten in hee kinderziekenhuis en zijn particuliere praktijk alsook bij zijn rol als opvoeder en weeshuisvader in Dom Sierot; uit het Duits vertaald door Jutea Hinterleitner

Ton Veldkamp
Kinderen en bun recht
Wij moeten als volwassenen bij alles wat we doen, ons realiseren dat kinderen rechten hebben, wezens zijn en het volste recht hebben om op een gezonde manier volwassen te worden. Janusz Korczak heeft het bijvoorbeeld over het recht op de dag van vandaag. Hoe is het gesteld met de rechten van kinderen in Nederland die Korczak noemt?

Eva Bal
Een kind heeft het recht uit te groeien naar wie hij is
Heeft het kind recht op medische verzorging? Daar zijn de meeste mensen het wel over eens, maar psychische gezondheid....? Laatst was er iemand bij mij op bezoek en die vroeg aan me: “Heeft elk kind recht op bescherming?” Natuurlijk! Je kunt naar mijn mening niet genoeg bezig zijn met de psychische gezondheid van kinderen. Je kunt je vanzelfsprekend wel afvragen waarom een kind dat recht heeft.

Charlotte Visch
Hoe kunnen we het kind leren kennen
Elk kind is een uniek mens, met eigen wensen, gedragingen en belevingen. Veel leerkrachten en groepsleiders hebben het idee dat rekening houden met de unieke persoonlijkheid van kinderen veel tijd kost. Het lijkt bijna ondoenlijk om elk kind afzonderlijk te leren kennen. In dit artikel wil de auteur inspireren en uitdagen om een nieuwe, andere vaardigheid bij te leren om kinderen te leren kennen: de empathische inlevingsmethode of kortweg ‘Korczakken’.

- Janusz Korczak, wie was die man? 
- Over de Janusz Korczak Stichting
- Over de auteurs