BBMP 05.2020

Met in dit nummer:

4 Reset de kinderopvang
De voorstellen van het platform de Toekomst van Arbeid vormen een doorbraak in Nederland, vooral door de betrokkenheid en visie van werkgevers. Nu ligt de discussie over toekomst van de kindvoorzieningen op elke tafel. | Gijs van Rozendaal en Janneke Plantenga

10 Meer grip op educatieve kwaliteit
We lezen in rapportages over de kwaliteit van de kinderopvang dat de educatieve kwaliteit in onze sector niet optimaal is. Dat is al jaren het geval. Maar het realiseren van educatieve kwaliteit kun je leren. Kinderopvangorganisatie SDK in Dordrecht begon een professionaliseringstraject voor pedagogisch medewerkers. | Kees Broekhof

16 Innige samenwerking onderwijs en opvang
De HAN, ROC Nijmegen en KION hebben een jaar geleden een verregaande samenwerkingsovereenkomst gesloten: KEI. Dat staat voor KION Early Childhood Innovation Center. De drie partijen willen met een regionale aanpak innovaties in de beroepspraktijk voorstaan, waarbij ze inhaken op de laatste ontwikkelingen in zowel kinderopvang als onderwijs. | Aart Verschuur

20 Reggio Emilia in lockdown
Verslag uit Noord-Italië, een van de meest door corona getroffen regio’s in Europa. Ook de kinderopvang in Reggio Emilia moet in maart onmiddellijk sluiten. Toch weten de pedagogen kinderen nieuwe ervaringen en woorden te geven om corona-ervaringen te kunnen verwerken. | Marga van der Linden en Mirjam Meeuwissen

26 Sociale inclusie en diversiteit
Hoe bewandel je als kinderopvangorganisatie bewust het pad richting sociale inclusie? En hoe vul je het recht van kinderen en volwassenen in om zich te kunnen ontplooien? Zodat iedereen kan meedoen in een omgeving die gekenmerkt wordt door gelijkwaardigheid en respect voor diversiteit. | Ana del Barrio Saiz

30 Samen een lerende cultuur creëren
Het invoeren van pedagogisch coaches in kinderopvangorganisaties is een stap in de organisatie-ontwikkeling die serieus aandacht behoeft. Een functie extra invoeren zonder andere functionarissen die daarmee te maken hebben erbij te betrekken, is vragen om moeilijkheden. Kinderopvang Okidoki is aan de slag gegaan om pedagogisch coaches zich steviger te laten voelen en zocht naar voldoende inbedding binnen de organisatie. | Wilmie Colbers

EN VERDER...
9 De Rekenmeester > Ed Buitenhek
Kleine capaciteit, hoog risicoprofiel

15 De Jurist > Martin van der Linden
De lerende organisatie

35 Ppink > Myrte van Gurp
Gratis kinderopvang is bittere noodzaak

37 Pact > Onno Hoorn
Opleiden voor de toekomst

38 Boeken > Van Duuren en De Leve
Over Taalkracht, Bierviltjes en Gordon

40 Wetenschap > Pauline Slot en Paul
Leseman
Kwaliteit van integrale kindcentra

44 Signalementen > Nieuws en publicaties

In februari van dit jaar reizen wij af naar Reggio Emilia, om de 100ste geboortedag van pedagoog Loris Malaguzzi te vieren.  Een viering waarbij belangstellenden uit de hele wereld stilstaan bij zijn visie, met elkaar reflecteren, kennis delen en kijken naar de pedagogische toekomst. In de hele stad is het feest, niemand weet nog dat een paar dagen later een verschrikkelijke pandemie door Noord-Italië zou gaan.

We zijn net in Nederland geland, als we horen dat Reggio Emilia en heel Noord Italië in lockdown zijn gegaan. Italië wordt zwaar getroffen, als eerste regio in Europa. Inmiddels houdt het coronavirus flink huis over de hele wereld. Tijdens de Italiaanse lockdown hebben we regelmatig contact met Ilaria Mussini, pedagoog van de gemeente Correggio, de inhoudelijk deskundige van onze studiereizen naar Reggio Emilia. Hoe hebben Ilaria en haar team de coronacrisis ervaren? ‘Hoe groot de impact van Covid-19 in Italië is, laten de statistieken zien: 244.000 mensen zijn gediagnosticeerd en 35.000 mensen zijn aan de ziekte overleden. Een gezondheidsnoodsituatie  die al snel veranderde in een sociale, economische en educatieve noodsituatie’, vertelt Ilaria. Veel aandacht moet gaan naar de ervaringen van de kinderen en wat zij nodig hebben.

Nieuw pedagogisch debat

In Italië komt door de verspreiding van Covid-19 een nieuw pedagogisch debat tot stand over leren en de pedagogiek voor de leeftijdsgroep van 0 tot 6 jaar. Corona laat zien dat aandacht voor ‘de staat van welzijn’, spel en het spelen met andere kinderen van cruciaal belang zijn voor elk kind. Kinderen hebben ook voldoende ruimte nodig om te kunnen bewegen, vertelt Ilaria. ‘We weten dat er een sterke relatie is tussen de motorische ontwikkeling en de ontwikkeling van denk- en taalprocessen. Het fundamentele recht van kinderen op spel en spelen zijn ook tijdens corona essentieel.’ De pedagogen besluiten dat rollenspelen en samenspel in verschillende omgevingen momenten zijn waarin ook in crisistijd de ontwikkeling van autonomie op speelse wijze wordt gestimuleerd. Spel bevordert het holistisch leren, het verbindt verschillende dimensies zoals taal, autonomie en kennis. ‘Het is goed ons te realiseren dat kinderen door spel, exploratie en onderzoek in dialoog gaan met hun eigen gevoel, ervaring en kennis om beleefde ervaringen te verwerken. Kinderen leren van elkaar en elkaars ervaringen. Hun relatie met anderen is een voorwaarde die het leren en ontdekken versterkt en verrijkt.’

Verbondenheid

Tijdens de lockdown vindt de gemeente Correggio het belangrijk dat het educatieve- pedagogisch personeel in contact blijft met ‘hun’ kinderen en ouders. Alle professionals krijgen toegang tot ‘slim werken’, een werkwijze die in het algemeen wordt toegepast binnen de hele regio. Het team van Ilaria ziet onmiddellijk dat hun eerste doel moet zijn te zorgen dat de emotionele band en het gevoel van nabijheid behouden blijft met de kinderen en ouders. ‘De verbinding met de ouders is van fundamenteel belang. Sommige kinderen hebben grote moeite met alle veranderingen en met het wegvallen van hun vaste structuur. Ze uiten dat in gedrag.’ Om ouders hierin bij te staan heeft het team op veel verschillende manieren contact gelegd met ouders en kinderen: met video, audio en foto’s worden ervaringen gedeeld. Ouders worden op weg geholpen om het onderzoek en het educatieve leerproces van kinderen te blijven stimuleren. ‘Ons werk als pedagogen varieerde van het opsturen van zaadjes, planten en bloemen, het aanbieden van verhalen en spellen tot het aanbieden van recepten voor koken en bakken. Allemaal met de insteek om kinderen te stimuleren in creatief denken, hun verwondering aan te spreken en ze te laten onderzoeken. Ouders lieten op hun beurt weten wat zij met de kinderen hadden beleefd, welke vragen de kinderen hadden en hoe ze met hun kinderen aan het werk waren.’

Niet eenvoudig

In de onzekerheid en angst waarin ook alle pedagogisch professionals zelf zich bevinden, is het niet eenvoudig om de normale werkzaamheden in zeer korte tijd aan te passen en open te staan voor nieuw denken en verandering. Ilaria: ‘Onze eigen scholing ging in het begin digitaal, later konden we gelukkig ook in onze tuin afspreken. Zodat we toch met elkaar konden overleggen en plannen maken.’ In de tuinoverleggen worden problemen gesignaleerd bij veel gezinnen. Het ene gezin heeft alle mogelijkheden om toegang te krijgen tot de nieuwe digitale wereld en is daar al bekend mee, terwijl een ander gezin die mogelijkheid niet heeft en het werken met een computer een heel nieuw terrein is. Alle gezinnen ervaren hoe complex het is om thuisblijvende kinderen, werk en andere gezinsdynamieken op dezelfde tijd en soms in dezelfde (kleine) ruimte te combineren. ‘We waren ons ervan bewust dat door de gedwongen fysieke afstand de kwaliteit ontbrak waarop de rijke educatieve relatie met de kinderen en ouders normaal is gebaseerd. 

Stilstand is achteruitgang. Als organisatie dien je je te blijven ontwikkelen. Cursussen, seminars, workshops en scholingsplannen vliegen je om de oren. Best wonderlijk, gezien het inkopen en schrijven van scholingsbeleid heel wat tijd en geld kost. Mijn ervaring is dat een subsidieaanvraag ook altijd drie keer meer tijd kost dan van tevoren gedacht.

Het belangrijkste criterium voor de keuze van ouders voor een kinderopvanglocatie is nabijheid en gemak. En wat een weelde hebben we in Nederland, met een dicht netwerk van opvangvoorzieningen. Met bijna 9000 locaties dag- en peuteropvang en 7500 bso- locaties op fietsafstand heeft ieder jong gezin kinderopvang binnen handbereik.

Opleidingen en kinderopvangorganisaties die onderwijsvernieuwing nastreven door innige samenwerking. Het Nijmeegse KION heeft met de HAN en ROC Nijmegen afgesproken om samen de beroepspraktijk in de kinderopvang te innoveren én het leven lang ontwikkelen van studenten en kinderopvangprofessionals vorm te geven. Ze komen nu structureel bij elkaar over de vloer.

Pedagogisch medewerkers vervullen een belangrijke rol bij verhoging van de educatieve kwaliteit van kinderopvang. Zij kunnen zorgen voor gesprekken die kinderen aanzetten tot denken en praten. De kern van deze gesprekken is: ze duren langer dan gewoonlijk, de deelnemers aan het gesprek hebben een (min of meer) gelijkwaardige rol en er wordt samen flink nagedacht en geredeneerd.

Er waait een nieuwe wind door Nederland als het gaat om de kinderopvang. Vlak voor de zomer verschijnen drie veelzeggende rapporten over de toekomst van onze sector. Want of het nu gaat over de toeslagenaffaire, de arbeidsdeelname, de educatieve kwaliteit van kinderopvang of de werkdruk en kwaliteit in het primair onderwijs, het jeukt in Den Haag als het gaat om het jonge kind.

Sinds 2019 is in de wet opgenomen dat er op iedere locatie voor kinderopvang pedagogisch coachuren gemaakt moeten worden. Hoe staan we er anderhalf jaar later voor? Als coach, trainer, adviseur ga ik in 2019 aan de slag bij Kinderopvang Okidoki in ’s Gravenzande. Doel: pedagogisch coaches zich steviger laten voelen en binnen de organisatie zorgen voor voldoende inbedding.

Hoe ziet een kindcentrum eruit dat werkt volgens democratische principes als gelijkwaardigheid en respect voor diversiteit? Zo’n kindcentrum biedt allereerst een veilige plek voor ouders en kinderen. Daar dragen vele factoren aan bij: kleine ongedwongen ontmoetingen, een benadering van mens tot mens. Alle betrokkenen werken samen en doen mee naar vermogen.

Er is steeds meer samenwerking tussen opvang en onderwijs, al dan niet gecombineerd met zorg. Integrale kindcentra (ikc’s) schieten als paddenstoelen uit de grond. Maar leidt dit ook tot een hogere kwaliteit en een beter pedagogisch aanbod?